II wojna światowa – wrzesień 1939 r.

Powiat staszowski w pierwszych dniach września 1939 r. stał się areną zażartych walkpolsko – niemieckich. Tu przyszło się wycofywać armii „Kraków” okrążanej przez niemieckie siły pancerne. Polskie dowództwo zadecydowało, że nasze wojska podejdą w rejon Osieka i tu przekroczą Wisłę, by dalej posuwać się na linię Sanu. 9 września toczyły
się ciężkie boje w rejonie Stopnicy. W ogniu walk znalazły się też okolice OleśnicyPacanowa, a następnie Rytwian. W okolicznych lasach w GrobliSichowieMokrym 27 dywizja niemiecka atakowała samotnie walczącą 22 Dywizję Górską. Najboleśniej, pierwszymi skutkami działań wojennych we wrześniu 1939 r., doświadczony został Osiek. Stało się tak dlatego, że znalazł się on na drodze odwrotu armii „Kraków”, która od Pacanowa i Oleśnicy, wycofywała się pod naporem pancernych wojsk niemieckich na przeprawę przez Wisłę pod Baranowem Sandomierskim. Niestety, wcześniej opuszczające ten teren jednostki polskie zniszczyły most i armia „Kraków” znalazła się w trudnej sytuacji. Dlatego też, przejście na prawy brzeg Wisły mogło odbyć się po odbudowie przeprawy. A Niemcy nie próżnowali… Doszło do zażartych walk w Osieku. 23 i 55 dywizja i grupa pułkownika Klaczyńskiegoutworzyły przyczółek, który bronił od strony PołańcaStaszowaSandomierza budującej się przeprawy. Od rana II września w Osieku trwała zażarta bitwa. Pancerne jednostki okrążyły Osiek i silnym atakiem chciały zdobyć miasto, a później przeprawę. Mimo kilku ataków, Niemcom nie udało się zepchnąć Polaków. Około godz. l8, nowy most był gotowy i polska armia zaczęła się przeprawiać. Trwało to całą noc. Armii „Kraków” udało się wycofać na linię Sanu.

Pisząc o początkach II wojny światowej należy również przypomnieć o I batalionie 2 Pułku Piechoty Legionów, który stacjonował w międzywojniu w Staszowie. Nie walczył we wrześniu 1939 r. w obronie swojego miasta, bo plany wojenne rzuciły go w inne regiony Polski – bezpośrednio do odpierania wroga na zachodzie w ramach armii „Łódź”. 28 sierpnia w godzinach wieczornych, żołnierze po całodziennym marszu ze Staszowa, zameldowali się na dworcu PKP w Sandomierzu, skąd od razu wyruszyli koleją w okolice Łodzi. Już w pierwszych dniach wojny 2 PP znalazł się w ogniu ciężkich walk obronnych w rejonieBełchatowa. I batalion wraz z innymi oddziałami 2 PP pod dowództwem majoraKopeckiego bronił odcinka Księży Młyn – Modrzew – Morgi. Staszowscy legioniści dzielnie walczyli do 6 września. Wielu zostało rannych i zabitych. Następne dni to również ciężkie walki odwrotowe. żołnierze wycofywali się w kierunku Warszawy. Na skraju Ożarowa śmiertelnie raniono dowódcę 2 kompanii Artura Radziwiłła z Rytwian.

Szlak bojowy we wrześniu 1939 r., I batalionu i zarazem całego 2 PP Legionów, zakończył się bohaterską obroną twierdzy w Modlinie. 26 września Niemcy włamali się w pozycje I batalionu majora Kopeckiego, ale kontruderzenie wypędziło wroga. I to był ostatni akord tej kampanii.

Autor: J.Myjak
Źródło: Staszowskie Wiadomości Powiatowe – nr 12 – wrzesień 1999