Staszów 1914-39 – Magistrat i Rada Miejska

Dnia 9 sierpnia 1914 r. wojsko rosyjskie opuściło Staszów. Za nim wyjechała policja i urzędnicy. Miasto pozostało bez opieki.

Jednak już 19 sierpnia wkroczył do Staszowa 14 pułk węgierski pod dowództwem pułkownika Hubera i majora Jambosa. Aresztowano urzędników magistratu, a nowym burmistrzem, wybranym przez majora Jambosa, został aptekarz, Bolesław Krauze. Najprawdopodobniej pełnił on swój urząd w ciągu trwania I wojny światowej. Brak dokumentów nie pozwala określić daty pierwszych wyborów do Rady Miejskiej Staszowa w niepodległej Polsce. Na podstawie sprawozdania z posiedzenia rady z 11 lutego 1919 r. wiadomo, że burmistrzem był Bolesław Krauze, a jego zastępcą masarz z zawodu Jan Rogala. Rada liczyła 24 radnych, wśród których było 4 Żydów.

Kolejne wybory do Magistratu i Rady Miejskiej odbyły się 20 lutego 1920 r. Burmistrzem ponownie wybrano Bolesława Krauzego, a jego zastępcą został kupiec, Teofil Ćwikło. Ławnikami zostali wybrani: Aleksander Forkasiewicz – nauczyciel, Józef Gniewczyński – kowal i Wolf Tuchman – właściciel nieruchomości. Wśród 24 radnych było 11 Żydów.

24 maja 1927 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych wydało rozporządzenie zawierające regulamin wyborczy do rad miejskich na obszarze byłego Królestwa Polskiego. Na tej podstawie odbyły się kolejne wybory do Rady Miejskiej Staszowa – 3 lipca 1927 r. Kampania wyborcza wyzwoliła wśród mieszczan staszowskich dużą aktywność. Zgłoszono 10 list wyborczych, spośród których z powodów formalnych unieważniono 4 listy. W głosowaniu wzięło udział 4305 obywateli, co stanowiło 93% uprawnionych do głosowania. Żydzi zdobyli ponownie 11 mandatów. Skład personalno – polityczny tej rady nie uległ zasadniczym zmianom w stosunku do poprzedniej. Nadal dominowali członkowie Stronnictwa Narodowego.

Dnia 15 lipca 1927 r. odbyły się wybory do Magistratu. Burmistrzem ponownie zostałBolesław Krauze, a jego zastępcą Teofil Ćwikło. Ławnikami zostali: Wolf Tuchman, Franciszek Mazur – rolnik, Zygmunk Więckowski – rolnik i Ludwik Górski – nauczyciel gimnazjalny.

Dnia 9 czerwca 1928 r. nastąpiła zmiana w składzie Magistratu. Swojego mandatu zrzekł się burmistrz Bolesław Krauze, a na jego miejsce rada wybrała Ludwika Górskiego. W miejsce zmarłego Wolfa Tuchmana, ławnikiem został Szmul Chelemer – kupiec. Rada Miejska nie utrzymała się jednak do końca swej kadencji. Burmistrz Ludwik Górski za względu na swe usposobienie nie mógł uzyskać poparcia większości rady i to zmusiło go do złożenia rezygnacji. Rezygnacja została przyjęta, a zarząd miastem powierzono zastępcy burmistrza,Teofilowi Ćwikle. To jednak nie uchroniło Rady Miejskiej w Staszowie przed jej rozwiązaniem. Na posiedzeniu 6 kwietnia 1929 r. 13 radnych zrzekło się swych mandatów, a dalszych 8 następnego dnia.

Wybory do nowej rady odbyły się 21 lipca 1929 r. Żydzi uzyskali 12 mandatów. Odbyły się również wybory do Magistratu. Rada Miejska zgłosiła dwóch kandydatów: Bolesława Krauze reprezentującego Stronnictwo Narodowe i Ignacego Raczyńskiego z Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. W wyniku głosowania burmistrzem wybranoIgnacego Raczyńskiego, ślusarza. Radni ze Stronnictwa Narodowego złożyli protest, w którym zarzucali Ignacemu Raczyńskiemu, iż został wybrany przez Żydów i że poprzez ten wybór został wymierzony policzek większości chrześcijańskiej. Radni ci na znak protestu opuścili salę obrad. Następnie odbyły się wybory ławników, którymi zostali: Lejbuś Pfeferman, Icek Tuchman i Jan Sieklicki. Zastępcą burmistrza wybrano Jana Rogalę.

Kolejne wybory do staszowskiej Rady Miejskiej odbyły się w 1934 roku na podstawie ustawy z 23 marca 1933 r., zmieniającej ustrój samorządów i ordynację wyborczą do samorządów. W takich miastach jak Staszów i Sandomierz zmniejszono liczbę radnych do 16. W czasie kampanii wyborczej staszowscy działacze BBWR dążyli do wystawienia na terenie Staszowa tylko jednej kompromisowej listy. W wyniku licznych zebrań i wieców wystawiono do wyborów tylko jedną polsko – żydowską listę. Odpadła więc potrzeba głosowania, a radnymi zostało 9 Polaków i 7 Żydów, zgłoszonych na liście kompromisowej. Burmistrzem ponownie wybrano Ignacego Raczyńskiego, a jego zastępcą Jana Rogalę, ławnikami zaś: Józefa Jaronia – kierownika szkoły powszechnej, Lejbusia Pfefermana i Antoniego Engierta.

W 1937 roku na skutek wyczerpania się listy zastępców radnych, Rada Miejska była niekompletna, brakowało bowiem 5 radnych. Starosta sandomierski zarządził 21 maja wybory uzupełniające, które wyznaczył na 27 czarwca. W wyborach wzięło udział zaledwie 1850 osób, czyli 39,1% uprawnionych. Żydzi zdobyli 3 mandaty, Polacy 2: Adelajda Kopecka i Wiktor Krauze.

Ostatnie wybory do samorządów w II Rzeczypospolitej odbyły się w latach 1938-39. Wybory w Staszowie odbyły się dnia 16 kwietnia 1939 r. i zostały poprzedzone intensywną kampanią przedwyborczą. Przewodniczącym głównej komisji wyborczej został Zygmunt Baranowicz, technik, a jego zastępcą – Józef Miczulis, kierownik szkoły powszechnej męskiej w Staszowie. W wyborach wzięło udział 3055 obywateli, czyli 62% uprawnionych. Żydzi zdobyli w tych wyborach zaledwie 3 mandaty.

Dnia 19 maja odbyły się wybory ławników, którymi zostali: Tomasz Zaręba, Karol Godzwon i Antoni Engiert. Burmistrzem ponownie został Ignacy Raczyński, a jego zastępcą Jan Rogala.

Rada Miejska z 1939 r. nie mogła się wykazać swą działalnością, gdyż wybuch wojny we wrześniu 1939 r. przerwał jej funkcjonowanie.

Źródło: Monitor Staszowski 6/1994 – Dariusz Kubalski