Jaskinie w Staszowie

Pustki podziemne w Staszowie

Miasto i gmina Staszów, osiedle mieszkaniowe Staszów – Północ.

Północno-wschodnia część osiedla Staszów – Północ położona jest na wychodniach gipsów mioceńskiej serii osadów ewaporatowych. W związku z rozbudową Staszowa w latach 1967-69 wykonano rozpoznanie geologiczno – inżynierskie otworami wiertniczymi, opisując profil i wykształcenie gipsów, reprezentujących szereg odmian litologicznych (Walczowski 1960). W 1967 r. J.Liszkowski opierając się zapewne na powyższych pracach naniósł na „Mapę rozprzestrzenienia form krasowych i wychodni skał serii gipsowej na obszarze miasta Staszowa, 1:5000” przebieg przypuszczalnego korytarza jaskiniowego o kierunku zbliżonym do południkowego. Pustka ta zlokalizowana była w miejscu projektowanego wykopu fundamentowego pod budynki nr 27 i 28. W praktyce jednak zignorowano zalecenia Liszkowskiego (1969, arch.) dotyczące technicznych warunków zabudowy na skrasowiałym podłożu gipsowym. Podczas wyrównywania dna wykopu pod projektowany budynek nr 27 odsłonięto studnię krasową prowadzącą do obszernej jaskini. Odkrycia tego dokonano prawdopodobnie we wrześniu 1975 r. Ze względu na istnienie stosunkowo pełnej dokumentacji powyższej jaskini (Rubinowski, Wróblewski 1975, arch.) zamieszczono ją osobno w dalszej części opracowania (Jaskinia krasowa w Staszowie). Z.Rubinowski i T.Wróblewski zalecili między innymi dokładne rozpoznanie geofizyczne a następnie trwałe wypełnienie zalanych wodą korytarzy jaskiniowych lub zmianę lokalizacji budynków nr 27 i 28. Na zagrożonym obszarze znalazły się również budynki nr 17 i 18 oraz nr 26. Na łamach gazet i telewizji lokalnej co pewien czas pojawiają się informacje o pęknięciach i przechyłach staszowskich budynków (Krakowiak 1996, Cedzyński 1997). Z artykułów tych dowiedzieć się można że prace ratownicze (dokumentacja i wypełnianie kawern) prowadziło ostatnio Przedsiębiorstwo Usług Projektowych i Handlowych Piotra Marynowskiego. Zlokalizowano wówczas podziemne komory pod blokami nr 13, 15, 17 i 19 przy ulicy Langiewicza oraz pod miejską ciepłownią. Kawerny wypełniane były specjalnie opracowaną mieszanką pyłowo – cementową tłoczoną przez otwory wiertnicze. O kubaturze podziemnych pustek może świadczyć ilość wpompowanej masy wypełniającej: pod blok nr 13 weszło około 300 m sześciennych, natomiast pod komin miejskiej ciepłowni 30 m sześciennych i planowano więcej (Krakowiak 1996). Ostatnio o dużych pustkach podziemnych zawalających się pod budynkami w Staszowie pisał Wiśniewski (1998b).

W trakcie wykonywania inwentarza jaskiń Niecki Nidziańskiej nie prowadzono terenowej weryfikacji powyższych zjawisk.

LITERATURA: Walczowski A. 1960: (budowa geologiczna); Krakowiak A. 1996 (opis i lokalizacja wypełnianych kawern); Cedzyński S. 1997 (opis zagrożeń sieci kanalizacyjnej); Wiśniewski W. 1998b (zawalanie się pustek podziemnych).
Materiały archiwalne: Liszkowski J. 1969; Rubinowski Z., Wróblewski T. 1975.
Opracował: Jacek Gubała.

Jakinia krasowa w Staszowie

Gmina Staszów, osiedle mieszkaniowe Staszów – Północ.
Ekspozycja otworu: ku górze.
Długość: ok.11m.
Deniwelacja: -7m (-4m do zwierciadła wody i 3m głębokość wody).

Otwór jaskini miał charakter pionowej studzienki o wymiarach 1,4m na 0,8m i głębokość 4m.

Według Rubinowskiego i Wróblewskiego (1975, arch.)

„Obiekt badań – krasowa jaskinia w gipsach, została odsłonięta w rezultacie wyrównywania powierzchni dna wykopu pod projektowany budynek nr 27. Powstały w ten sposób otwór w stropie jaskini został następnie sztucznie poszerzony, a gliniasta zwietrzelina zalegająca nad stropem opadła na dno podziemnej kawerny krasowej wypełnionej wodą. Badania przeprowadzone w dniu 20 sierpnia 1975 r. wykazały istnienie krasowego korytarza o długości ok. 11m, szerokości 2-3m, wypełnionego stagnującą wodą. Zwierciadło wody ustalone na głębokości ok. 5m od dna wykopu oddziela podwodną część jaskini od części nadwodnej. Część nadwodna od strony północno-zachodniej (w miejscu otworu wejściowego) ma charakter większej komory (do 4m wysokości) Z wąskim pasem gliniastego brzegu podziemnego jeziorka. Ściany jaskini budują tu gipsy o strukturze brekcjowej. Powierzchnia górnej części ścian jest na ogół gładka, ujawniająca wymycia przez wodę. W głębi jaskini strop obniża się schodząc do ok. 0,5m nad lustro wody; ściany są mocnoskorodowane, a budująca je skała gipsowa tworzy szereg ostrych krawędzi. Korytarz w części końcowej prawdopodobnie skręca na południe. Część jaskini wypełniona woda nie została zbadana z przyczyn technicznych. Ewentualne jej rozpoznanie będzie wymagać specjalnego sprzętu podwodnego. Woda wypełniająca podziemne jeziorko tworzy zwierciadło swobodne. Dno jeziorka obniża się znacznie od samego brzegu, osiągając 2,5 – 3m głębokości od powierzchni wody. Ponadto w kierunku wschodnim dno schodzi pod litą ścianę skalną. Kawerna wypełniona woda osiąga tu do 5m długości i może być ewentualnie fragmentem syfonu. Istnieje możliwość wielu rozgałęzień systemu szczelin ukrytych pod lustrem zwierciadła wody. Szczeliny te wypełnione wodą stanowić mogą jedynie fragment większego systemu kawern krasowych rozwiniętych na całym obszarze występowania gipsów. Charakter jaskini i ogólna sytuacja geologiczna wskazują, że jest to czynny, freatyczny system krasowy, rozwijający się współcześnie. Wykonane prace w związku z budową osiedla wpływają na zmianę warunków rozwoju krasu; obniżenie zwierciadła wód gruntowych (nastąpiło to w samej jaskini) prowadzi do przejścia części systemu krasowego w fazę wadyczną, w której następuje poszerzenie kawern i jam krasowych. Wykonane w dniu 20.08.1975 r. obserwacje mikroklimatyczne wskazują, że jaskinia ma charakter statyczny. Zarejestrowano następujące temperatury: powierzchnia +22,6°C, jaskinia +11,2°C, woda w jaskini +9,6°C. Dalsze obniżanie się zwierciadła wody może zmienić warunki podziemnego mikroklimatu i spowodować w konsekwencji dalsze pogorszenie warunków geologiczno – inżynierskich na badanym terenie”.

Jaskinia krasowa w Staszowie

Jaskinię odsłonięto w trakcie prac budowlanych prawdopodobnie w sierpniu 1975r. Jej domniemany przebieg ustalił Liszkowski już w 1969r. (1969, arch.). Eksplorację jaskini przeprowadzili w dniu 20 sierpnia 1975r. członkowie Klubu Górskiego PTTK z Kielc: W. Król, Z. Rubinowski, K. Stąpor i T. Wróblewski. Dokumentację sporządzili na zlecenie Zakładu Projektowania i Usług Inwestycyjnych ” Inwestprojekt” Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego w Kielcach pracownicy Instytutu Geologicznego – Oddział Świętokrzyski w Kielcach Z. Rubinowski i T. Wróblewski (1975, mat. arch.).

Materiały archiwalne: Liszkowski J. 1969; Rubinowski Z., Wróblewski T. 1975.
Opracował: Jacek Gubała.

Źródło: Jaskinie Niecki Nidziańskiej – Jacek Gubała, Andrzej Kasza, Jan Urban – Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk o Ziemi – 1998